(3).png "پایگاه خبری جهان پتروشیمی"){kind=logo}
جهان پتروشیمی / فعالان اصلی زنجیره تأمین پتروشیمی امروز با شبکهای پیچیده از فشارهای به هم پیوسته روبهرو هستند. تنشهای ژئوپلیتیک، تغییر برنامههای تجاری، رقابت در بازارهای نوظهور و تقاضاها برای پدیده گذار انرژی، اوضاعی تازه را ایجاد کرده است که در آن تداوم زنجیره تأمین بیش از پیش ضرورت دارد.
در این اوضاع، انعطافپذیری واقعی کسبوکار از مسیر شناسایی و مدیریت نظاممند ریسکهای عملیاتی که در کنترل یک شرکت قرار دارند، به دست میآید.
یک سناریو را تصور کنید: یک کشتی ویژه حمل محصولات پتروشیمی که قرار است مواد اولیه تولید مواد شیمیایی ضروری را جابهجا کند، در یک پایانه توقیف و منجر به تأخیر طولانی در ارسال محموله میشود. تأثیر فوری آن میتواند شامل جریمههای مالی، افزایش مدت زمان اشغال بارانداز (اسکله) و دیگر چالشهای عملیاتی باشد، اما پیامدهای زمانبر شدن زنجیره تأمین مخربتر است.
تأخیرها میتوانند پیامدهای قابل توجهی برای صنایع پاییندست داشته باشند و بهطور بالقوه کارخانههای تولیدی را مجبور به تطبیق نرخ تولید کنند، مگر اینکه بتوان محصول جایگزین قابل قبولی را آن هم بیشتر اوقات با قیمت بالاتر تهیه کرد. در بازارهای تخصصی ویژه، یافتن محصول جایگزین اغلب به هیچوجه گزینه نیست.
چنین اختلالی بهطور بالقوه بر در دسترس بودن محصولات نهایی تأثیر میگذارد، مدیریت ذخیرهسازیها را پیچیده میکند و فشاری قابلتوجه بر روابط با مشتری ایجاد میکند.
شورای شیمی آمریکا گزارش میدهد که بیش از 90 درصد تولیدکنندگان مواد شیمیایی تحت تأثیر اختلالهای زنجیره تأمین و حمل و نقل بار قرار گرفتهاند، به طوری که حدود ۶۰ درصد از آنها هزینههای حملونقل بالاتر و وابستگی به ذخیرهسازیها را گزارش کردهاند.
اختلال در لجستیک به یک ریسک تجاری چند باره بدل شده است که مستقیم بر اطمینان درآمد، حاشیه سود و کارایی سرمایه تأثیر میگذارد.
صنعت پتروشیمی در حال حذف ریسک نیست، بلکه در حال مدیریت ریسک است. نقش غربالگری و تضمین مؤثر کشتی به یک گام حیاتی و مزیتی رقابتی برای سازمانها تبدیل میشود. اینها رویدادهای غیرقابل پیشبینی بازار نیستند؛ آنها نتایج مستقیم الگوهای ریسک قابل پیشبینی و تا حد زیادی قابل مدیریت هستند.
با این حال، زمانی که تضمین دریایی وجود ندارد کل زنجیره ارزش در معرض شکستهای قابل پیشگیری قرار میگیرند.
درک خطرهای بالقوه با استناد به دادهها
طبق دادههای مؤسسه «رایت شیپ» (RightShip) در سال ۲۰۲۵میلادی، حدود ۶۱ درصد از حوادث کشتیهای ویژه حمل مواد شیمیایی در شناورهای با سن بالای ۱۴ سال رخ میدهد. حدود 6 هزار تا 8 هزار و 500 کشتی حمل مواد شیمیایی در ناوگان تجاری جهانی وجود دارد که حدود 51 درصد از آنها بالای ۱۵ سال سن دارند.
سفارشهای اندک کشتیهای جایگزین، همراه با چرخه عمر طولانیتر داراییها، عواملی هستند که بر میانگین سن کشتی تأثیر منفی میگذارند، در حالی که سن به تنهایی تعیینکننده ریسک کشتی نیست، دادهها به وضوح نشان میدهند که واگرایی قابلیت اطمینان پس از حدود ۱۵ سال به شدت افزایش مییابد.
پیامدهای عملی بیمه برای کشتیهای بالای ۱۵ سال میتواند شامل بارگیری نرخ، فرانشیز بالاتر یا پوشش محدود ناشی از افزایش خرابی ماشینآلات، دفعات و هزینه تعمیر بالاتر و تردید بیشتر درباره وضع مواد با تناژ بالا باشد. در حالی که تعدادی از کشتیهای بالای ۲۰ سال عملکرد بهتری نسبت به کشتیهای جوانتر دارند، همه این کشتیها از نظر فنی توانمند هستند اما بهطور فزایندهای در قابلیت اطمینان متمایز میشوند.
به این ترتیب، ریسک تجاری دیگر میانگین سن ناوگان نیست، بلکه شکاف عملکرد رو به افزایش میان کشتیهای قدیمی با نگهداری خوب و کشتیهای کهنه با نگهداری ضعیف است.
افزون بر این، تحلیل «رایت شیپ» از بیش از ۸ هزار بازرسی کنترلی کشورهای بندری روی کشتیهای ویژه حمل مواد شیمیایی در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که میانگین نرخ توقیف ۲ درصد بوده است و محمولههای کشتیهای آسیبدیده بهطور میانگین ۶.۱ روز تأخیر داشتهاند.
در مکانهای کلیدی پاییندست مانند بنادر آنتورپ، روتردام یا هامبورگ، تأخیرها به ۱۱ تا ۲۱ روز رسیده است.
برای صنعتی که بهشدت به زنجیرههای تأمین بهموقع وابسته است، این یک رویداد عملیاتی قابلتوجه است که میتواند تأثیری قابل ملاحظه بر عملکرد کسب و کار و زنجیره تأمین داشته باشد و شاید نگرانکنندهتر اینکه با توجه به اشتعالپذیری محمولههای حملشده شایعترین دلایل توقیف مربوط به ایمنی آتشسوزی و وضع پیشگیری از آتشسوزی در کشتیها باشد.
از تضمین دریایی تا تابآوری و مزیت رقابتی
برای پیمایش مؤثر در بازار امروز، شرکتهای پتروشیمی باید تفکر خود را درباره تضمین دریایی از یک هزینه یا چالش غیرضروری به منبعی از تابآوری و مزیت رقابتی برای کل زنجیره تأمین خود بهطور راهبردی تغییر دهند، شاخصی به شکل قابلیت اطمینان تحویل، یک عامل متمایزکننده رقابتی است، نه یک عامل بهداشتی.
سازمانهای پیشرو، فعالیتهای تضمین کیفیت را بهعنوان یک عامل تجاری توانمندساز بر میشمرند که از زمان آماده بهکار، تداوم زنجیره تأمین، اعتماد مشتری و اعتبار برند محافظت میکند.
این موضوع با یک تغییر اساسی در طرز فکر که از سوی دادهها امکانپذیر میشود، آغاز خواهد شد.
پیشرفت در دادهها و فناوری مانند استفاده از الگوهای معنایی پیچیدهتر، به سازمانها اجازه میدهد دادههای عملکرد کشتی را بهطور مؤثرتری پردازش، ارزیابی و تجزیه و تحلیل کنند.
پیوند دادن عملکرد کشتی به شاخصهای کلیدی عملکرد زنجیره تأمین، تدارکات و راهبری زیستمحیطی، اجتماعی و شرکتی (ESG) میتواند تأثیر مالی بیمه کشتی را قابل مشاهده و عملی کند. این موضوع، بیمه کشتی را بهعنوان یک جزء یکپارچه از عملکرد کلی زنجیره تأمین یک شرکت قرار میدهد.
گام نهایی و حیاتی، گنجاندن مستقیم این بینشهای تضمین در گردشهای کاری تصمیمگیری است. دادههای کشتی باید با بینشهای حیاتی در مرحله اجاره یا انتخاب کشتی مطابقت داده شوند.
در بخش پتروشیمی، بسیاری از شرکتهای شیمیایی مواد را از طریق اپراتورهای متخصص کشتی و حملکنندگان با قراردادهای حملونقل جابهجا میکنند و این موضوع فرآیند انتخاب و تأیید کشتی را مبهمتر میکند، در حالی که این نقطه دقیقی است که در آن دادههای تضمین باید قابل دسترسی و عملی باشند.
هوش آماده تصمیمگیری: گردشهای کاری مبتنی بر هوش مصنوعی
در سراسر زنجیرههای تأمین جهانی، پذیرش ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در حال تغییر نحوه مدیریت پیچیدگی ازسوی سازمانها و تصمیمگیری سریعتر و آگاهانهتر است.
مؤسسه مککینزی مشاهده کرده است که استفادهکنندگان اولیه مدیریت زنجیره تأمین مبتنی بر هوش مصنوعی، هزینههای لجستیک را ۱۵ درصد بهبود بخشیدهاند، سطح ذخیرهسازی را ۳۵ درصد کاهش دادهاند و سطح خدمات را در مقایسه با رقبای کندتر 65 درصد بهبود بخشیدهاند، که این اقدامها نشانهای قانعکننده است مبنی بر اینکه تحول دیجیتال در عملیات زنجیره تأمین دیگر اختیاری نیست. همین تغییر اکنون در بیمه کشتیها در حال وقوع است.
این چرخش راهبردی از سوی دادههای یکپارچه و گردشهای کاری مبتنی بر هوش مصنوعی پشتیبانی میشود که وقتی با هم استفاده میشوند، میتوانند فرآیندهای تضمین دستی و پراکنده را به منبعی از هوش آماده تصمیمگیری تبدیل کنند. با ترکیب دادههای کلیدی کشتی در یک سکوی یکپارچه، سازمانها میتوانند به سمت ایجاد یک دیدگاه جامعتر سیستمی حرکت کنند و مراکز اطلاعاتی را که بهطور سنتی مانع ارزیابی ریسک مؤثر و کارآمد میشوند، از بین ببرند.
گردشهای کاری دیجیتال میتوانند بررسیهای معمول مانند تأیید گواهینامهها یا فهرستهای تحریمهای ارجاع متقابل را خودکار کنند، حجم کار دستی گروهها را کاهش دهند و به آنها اجازه دهند تخصص خود را بر سفرهای پرخطرتر و تصمیمهای راهبردی متمرکز کنند.
نکته مهم این است که ارزش هوش مصنوعی در بیمه دریایی جایگزینی تخصص انسانی نیست، بلکه حذف اصطکاک از فرآیند اعمال آن تخصص است. هدف، بهبود سرعت، ثبات، قابلیت ردیابی و دفاع از تصمیمها با حفظ قاطع مسئولیتپذیری انسانی است.
چارچوبهای حاکمیتی باید نحوه پشتیبانی فناوری از تصمیم ها را تعریف کنند و مسئولیتپذیری باید با متخصصان موضوعی که واقعیتهای عملیاتی کشتیها، پایانهها و زنجیرههای تأمین را درک میکنند، گره بخورد.
از طریق داشبوردهای بصری و خروجیهای اطلاعاتی ساختاریافته، دادههای خام به اطلاعات عملی برای اجارهکنندگان، برنامهریزیکنندگان و مدیران عملیات تبدیل میشوند و به آنها امکان میدهند ریسک را به سرعت و با اطمینان ارزیابی کنند.
نتیجه، یک فرآیند تضمین دریایی استانداردتر، قابل ردیابی و قابل دفاعتر است، فرآیندی که میتواند در هر مرحله، دقت لازم را درباره انتظار رو به رشد از سوی تنظیمکنندگان، بیمهگران و طرفهای مقابل نشان دهد.
سازمانهایی که بر ریسک قابل کنترل تسلط دارند، پیشرو خواهند بود
در دورانی که با تردید ژئوپلیتیک و اقتصادی شناخته میشود، افزایش کنترل بر عملیات دریایی یک ضرورت راهبردی است. این موضوع پایه و اساس ایجاد تابآوری پایدار در کسبوکار را فراهم میکند و رهبران را قادر میسازد تا تصمیمهی آگاهانه و مبتنی بر ریسک بگیرند و این روند به محافظت از عملیات، مشتریان و عملکرد مالی آنها کمک میکند.
اگرچه نوسانهای بازار خارجی همیشه یک امر بدیهی خواهد بود، اما تسلط بر ریسکهای قابل کنترل در زنجیره تأمین به تشخیص موفقترین و بادوامترین شرکتها کمک خواهد کرد.
رویارویی بخش پتروشیمی با ریسک کشتی واقعی، قابل اندازهگیری و مدیریت است. دادهها وجود دارند. فناوری در دسترس است.
آنچه باقی میماند، تصمیم راهبردی برای گنجاندن بیمه دریایی است - نه به عنوان یک گزینه برای تیک زدن، بلکه بهعنوان یک عملکرد منظم و مبتنی بر داده که مزیت تجاری را ارائه میدهد.
برای سازمانهایی که در بخشهای با حاشیه سود اندک و اختلال پرهزینه روبهرو هستند، این تصمیم هرگز تا این حد مهم نبوده است./نیپنا